Tranh cãi chủ quyền biển khiến an ninh Đông Bắc Á rối bời

Sự bất ổn ở Đông Bắc Á là không thể chấp nhận. Những gì cần thiết là quy tắc hay tuyên bố nhất trí về cách ứng xử tại các khu vực tranh chấp để có thể ngăn chặn được những cuộc đối đầu xảy ra.

Nhật Bản và Trung Quốc đã có những bước lùi khôn khéo khỏi bờ vực chính trị tại Biển Hoa Đông. Nhưng nếu có điều gì để nói về tương lai, thì đó sẽ những đối đầu nghiêm trọng trên biển không chỉ khiến quan hệ các bên tranh cãi căng thẳng mà còn khuấy động cả cơ chế an ninh tại châu Á. Thực tế là, Nhật Bản và Hàn Quốc đã có những cuộc đối đầu tương tự xung quanh đảo Dokdo/Takeshima ở Biển Nhật Bản.

Sự bất ổn này là không thể chấp nhận – không chỉ với các bên liên quan trực tiếp mà còn với cả những quốc gia láng giềng và các đối tác ngoài khu vực. Những gì cần thiết là quy tắc hay tuyên bố nhất trí về cách ứng xử tại các khu vực tranh chấp để có thể ngăn chặn được những cuộc đối đầu xảy ra.

Trong rất nhiều năm, Biển Hoa Đông và Biển Nhật Bản là vùng không có người ở đầy nguy hiểm. Nhưng các nước Đông Bắc Á đã tránh leo thang căng thẳng với những quốc gia láng giềng bằng cách kiềm chế mở rộng phạm vi quyền lực hàng hải và nói chung là từ bỏ những hành động gây hấn. Khi quyền lợi hàng hải mở rộng và tranh chấp nảy sinh, họ đã tìm ra một cơ chế đặc biệt tránh xung đột hàng hải kết hợp những nguyên tắc tự kiềm chế và chia sẻ các tài nguyên tại những khu vực tranh chấp.

Khi khu vực này xoá đi mồ hôi công sức của mình, cuộc chạy đua gần đây đã hướng tới một vách đá chính trị – và chủ nghĩa dân tộc được dịp sục sôi – thì cần khuyến khích mở rộng cơ chế trên. Nền tảng và mục đích đã sẵn có. Tháng 2/2007, sáu bên tham gia đàm phán hoà bình trên bán đảo Triều Tiên đã nhất trí đàm phán về một cơ cấu an ninh khu vực tại một diễn đàn khác thích hợp.

Hơn thế nữa, tất cả quốc gia Đông Bắc Á ngoại trừ Triều Tiên đã phê chuẩn Công ước LHQ về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982. Công ước này cung cấp một khuôn khổ chung và một số biện pháp cụ thể để xây dựng lòng tin và an ninh.

Ví dụ, một số thoả thuận trong khu vực thực thi quy định của công ước còn chưa đạt được sự nhất trí về vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) và ranh giới thềm lục địa, các bên liên quan sẽ tham gia “dàn xếp tạm thời tính chất tự nhiên” để quản lý các nguồn tài nguyên trong khu vực có sự chồng chéo về chủ quyền. Những thoả thuận tạm thời như vậy ở Đông Bắc Á bao gồm các thoả thuận giữa Trung Quốc và Nhật Bản, Trung Quốc với Hàn Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc để chia sẻ nguồn lợi cá tại các khu vực tranh chấp tương ứng.

Quan trọng hơn, Nhật Bản và Hàn Quốc đã thực hiện dự án chung phát triển hydrocarbons trong gần 40 năm ở khu vực cùng tuyên bố chủ quyền thềm lục địa tại phía bắc Biển Hoa Đông. Đặc biệt hơn nữa, trong tháng 12/2005, Triều Tiên và Trung Quốc đã đạt được một thoả thuận tương tự tại Vịnh Tây Triều Tiên. Và Nhật Bản cùng Trung Quốc đã nhất trí trên nguyên tắc cùng làm việc tương tự tại khu vực giữa Biển Hoa Đông.

Ngoài ra, sau một số vụ việc nghiêm trọng, Nhật Bản và Trung Quốc đã thiết lập một cơ chế “ưu tiên khai báo” chung cho nghiên cứu khoa học tại khu vực tranh chấp hai bên ở Hoa Đông. Các thoả thuận an ninh trực tiếp trong quan hệ quân sự song phương đáng kể gồm thoả thuận dàn xếp các vụ việc trên biển giữa Mỹ và Nga, Nga và Hàn Quốc, Nga và Nhật Bản và một thoả thuận tham vấn hàng hải giữa Mỹ và Trung Quốc. Để hệ thống các thoả thuận này tránh được những xung đột, một tuyên bố ứng xử chung là bước đi hợp lý tiếp theo.

Nhưng bộ quy tắc ứng xử ấy nên gồm những gì? Chúng ta vừa trải qua một điều khoản cần thiết – vấn đề bắt và giam giữ các tàu cá của những bên tuyên bố chủ quyền. Bộ quy tắc ấy cũng cần chi phối tới mọi hoạt động khác trên các khu vực tranh chấp, thăm dò và khai thác tài nguyên, nghiên cứu khoa học hàng hải, thăm dò hàng hải và không quân cũng như các hoạt động quân sự khác tại các EEZ tranh chấp.

Cũng cần đặt lên phía trước điều khoản quy định rằng, không có sự thành kiến với bất cứ bên tuyên bố chủ quyền nào tại lãnh thổ mà họ tuyên bố chủ quyền, ở lãnh hải, thềm lục địa, EEZ hoặc quyền và trách nhiệm của họ theo UNCLOS 1982.

Nên một lần nữa xác nhận sử dụng biển chỉ vì các mục tiêu hoà bình và giải pháp cho tranh chấp là không sử dụng vũ lực hay đe dọa sử dụng vũ lực, tuân thủ luật pháp quốc tế bao gồm cả UNCLOS 1982. Cũng nên tái khẳng định tự do hàng hải và hàng không phù hợp với luật pháp quốc tế.

Các bên cần cam kế tự kiềm chế trong các hoạt động ứng xử có thể làm phức tạp hoặc leo thang tranh cãi, bao gồm việc tự kiềm chế từ việc chiếm đóng hiện thời các khu vực không có người ở.

Họ cũng nên nhất trí đàm phán các thoả thuận tạm thời dựa trên tính chất tự nhiên để quản lý và chia sẻ các tài nguyên cũng như các hoạt động ở khu vực tranh chấp. Đồng thời nhất trí thông tin về bất kể hoạt động nào sắp xảy ra bao gồm cả diễn tập quân sự ở vùng biển lợi ích cho các bên còn lại.

Quan trọng nhất, những bên ngoài cuộc cần được khuyến khích để tham gia các điều khoản của tuyên bố. Nhìn về phía trước, các bên cần nhất trí xem xét để khiến tuyên bố trở thành bộ quy tắc ứng xử chính thức.

Trong khi tất cả những điều này dường như chỉ là mơ tưởng, thì Trung Quốc đã nhất trí một tuyên bố tương tự mà ASEAN đưa ra năm ASEAN về quy tắc ứng xử tại Biển Đông. Và động thái này chỉ xuất hiện sau những năm đối đầu và xung đột thực tế về các vấn đề hàng hải. Các điều kiện địa chính trị ở hai khu vực khác nhau đáng kể. Tuy nhiên, ở đây có một sự đồng thuận ngày càng lớn rằng, không còn quá sớm để bắt đầu thoả luận cấu trúc an ninh ở Đông Bắc Á. Việc thảo luận ấy nên bắt đầu “trên biển”.

Mark Valencia, cựu nghiên cứu sinh cấp cao tại Trung tâm Đông – Tây, là nhà phân tích về chính sách hàng hải.

  • Thụy Phương dịch từ Japan Times
  • vietnamnet

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s