"Trung Quốc hăng hái cải tổ lực lượng vũ trang"

Tác giả: Báo cáo của Bộ Quốc phòng Mỹ

Không công bố tài liệu nào giống như Chiến lược an ninh quốc gia, Chiến lược quốc phòng hay Chiến lược quân sự quốc gia như của Mỹ, Trung Quốc sử dụng Sách trắng Quốc phòng, các bài phát biểu và các bài báo làm phương tiện chính để thông báo công khai về chính sách và chiến lược của mình.

LTS: Giữa tháng 8/2010, Bộ Quốc phòng Mỹ công bố bản báo cáo về quân sự Trung Quốc theo đó, Trung Quốc đang âm thầm xây dựng lực lượng quân sự để vươn tầm ảnh hưởng.

Ngay lập tức, Bắc Kinh chỉ trích báo cáo của Bộ Quốc phòng Mỹ về khả năng quân sự Trung Quốc là “hành động tấn công phiến diện, bất chấp thực tế khách quan” và có thể làm tổn hại đến quan hệ quân sự Trung – Mỹ vốn đang căng thẳng. Trung Quốc cho rằng, bản thân bản báo cáo là một sự cường điệu thái quá.

Để rộng đường dư luận, Tuần Việt Nam xin lược đăng bản báo cáo này.

Sự minh bạch trong các vấn đề an ninh và quân sự của Trung Quốc đã được cải thiện trong những năm gần đây, bao gồm việc công bố Sách Trắng Quốc phòng hai năm một lần và lập website chính thức của Bộ Quốc phòng hồi năm 2009.

Gần đây nhất, Sách trắng Quốc phòng năm 2008 đã tổng kết chính sách quốc phòng Trung Quốc là nâng cao sự thống nhất và an ninh quốc gia, đảm bảo các lợi ích phát triển đất nước; hoàn thành mục tiêu phát triển bền vững và hài hòa về mọi mặt của các lực lượng vũ trang và quốc phòng; nâng cao thành quả của các lực lượng vũ trang trong quá trình tin học hóa; thực thi chiến lược quân sự của nền quốc phòng tích cực; theo đuổi chiến lược tự vệ hạt nhân; và cổ vũ cho một môi trường an ninh hòa bình vì sự phát triển hòa bình của Trung Quốc.

Tuy nhiên, tài liệu này cần nói nhiều hơn về các đầu tư quân sự, chiến lược và các ý định dẫn tới các khoản đầu tư đó, cũng như các khả năng quân sự đang được phát triển.

Việc nghiên cứu các quan điểm của PLA về chiến lược vẫn là một ngành khoa học thiếu chính xác, song có thể đưa ra những nhận xét tổng quát về chiến lược Trung Quốc dựa trên truyền thống, mô hình lịch sử, các tuyên bố và văn bản chính thức, và dựa vào một số thực lực quân sự cũng như các sáng kiến ngoại giao của nước này.

Các ưu tiên chiến lược

Giới lãnh đạo Trung Quốc dường như đưa ra quyết định quốc gia dựa trên một loạt các ưu tiên chiến lược, bao gồm các quy định bất di bất dịch của Đảng Cộng sản (CCP), duy trì sự tăng trưởng và phát triển kinh tế, duy trì sự ổn định chính trị trong nước, bảo vệ chủ quyền quốc gia và sự toàn vẹn lãnh thổ, và đảm bảo quy chế một quốc gia của mình.

Chiến lược của Trung Quốc là chiến lược duy trì cân bằng các ưu tiên. Giới lãnh đạo nước này mô tả các thập kỷ đầu của thế kỷ 21 là “chiến lược cửa sổ cơ hội”, hàm ý rằng các điều kiện khu vực và quốc tế nhìn chung sẽ có lợi cho sự nổi lên của Trung Quốc để chế ngự khu vực và gây ảnh hưởng ra toàn cầu. Và họ  tìm cách kéo dài thời kỳ “cửa sổ cơ hội này” càng lâu càng tốt.

Giới chức nước này đã tái khẳng định và tiếp tục ủng hộ “cải cách và mở cửa”, chính sách được bắt đầu từ năm 1978 như nền tảng cơ bản cho chiến lược và chính sách tổng thể của Trung Quốc.

Tuy nhiên, có hai điểm chính dường như đang xuất hiện ngày càng rõ nét trong các tuyên bố và bình luận của giới lãnh đạo cấp cao nước này, cho thấy sự nhận thức ngày càng rõ rằng quá trình “cải cách và mở cửa” đang gây ra một số mâu thuẫn và thách thức:

Đầu tiên, cải cách đã đem đến cho Trung Quốc kinh nghiệm tăng trưởng nhanh chóng về kinh tế, lớn mạnh về chính trị và quân sự, song cũng đặt Bắc Kinh trước những thách thức mới đối với sự ổn định trong nước.

Thứ hai, các cuộc cải cách ngày càng đẩy Trung Quốc đến một môi trường an ninh toàn cầu, trong đó tình hình trong nước có thể sẽ không được “miễn dịch” khỏi các tác động của các sự kiện ở bên ngoài và ngược lại.

Sự nhận thức kép trên đã khiến giới lãnh đạo Trung Quốc đi đến kết luận rằng, đến năm 2020, họ sẽ tập trung quản lý hoặc tận dụng các căng thẳng bên ngoài, đặc biệt với các cường quốc, để duy trì một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của Trung Quốc.

Tầm vóc kinh tế ngày càng lớn của Bắc Kinh có được một phần là nhờ một hình ảnh tích cực hơn với bên ngoài, trong đó họ đóng một vai trò tích cực hơn trong việc giải quyết các tranh chấp và thúc đẩy hợp tác khu vực.

Sách Trắng Quốc phòng 2008 của Trung Quốc viết: Trung Quốc đã trở thành một thành viên quan trọng trong hệ thống quốc tế, và tương lai cũng như vận mệnh của Trung Quốc ngày càng gắn liền với cộng đồng quốc tế. Trung Quốc không thể phát triển trong sự tách biệt khỏi phần còn lại của thế giới, cũng như thế giới không thể tận hưởng thịnh vượng và ổn định nếu thiếu Trung Quốc. Nhưng lại có các lực lượng khác sẽ nhắm vào một mục tiêu tương đối hướng nội, hoặc sẽ chuyển hướng Trung Quốc khỏi con đường hòa bình. Đó là:

Chủ nghĩa dân tộc: Lãnh đạo CCP tiếp tục dựa trên chủ nghĩa dân tộc, các thành quả kinh tế và vai trò ngày càng tăng của Trung Quốc trên trường quốc tế, để nâng cao uy tín, chuyển hướng dư luận. Song, cách tiếp cận như vậy hàm chứa nhiều nguy cơ. Các lực lượng này, một khi không được kiểm soát, sẽ dễ dàng quay lại chống nhà nước.

Kinh tế: Sự phát triển liên tục về kinh tế giúp duy trì nền tảng uy tín của Đảng và đảm bảo cho sức mạnh quân sự của Đảng. Nhưng sự gia tăng khôn lường của lượng cầu về tài nguyên, sự can kiệt tài nguyên toàn cầu hoặc giá leo thang, hay khó tiếp cận tới các nguồn tài nguyên… có thể ảnh hưởng tới quan điểm và hành động chiến lược của Trung Quốc, buộc lãnh đạo nước này xem xét lại các ưu tiên về tài nguyên cũng như ưu tiên quân sự.

Sức ép chính trị trong nước: Sự sống còn của chế độ và sự duy trì vai trò lãnh đạo của Đảng quyết định quan điểm chiến lược của giới lãnh đạo Trung Quốc và định hướng các lực chọn của họ.

Sức ép dân số: Các vấn đề dân số sẽ gia tăng trong tương lai, gây ra những biến đổi về cấu trúc, làm ảnh hưởng tới khả năng duy trì mức tăng trưởng cao của Trung Quốc.

Môi trường: Sự phát triển kinh tế Trung Quốc đã đạt tới cái giá lớn về môi trường và giới lãnh đạo nước này lo ngại rằng các vấn đề này có thể hủy hoại uy tín của chế độ khi nó đe dọa sự phát triển kinh tế, sức khỏe cộng đồng, ổn định xã hội và hình ảnh quốc tế của Trung Quốc.

Sự năng động hai bờ eo biển Đài Loan: Dù căng thẳng đã giảm sau khi ông Mã Anh Cửu đắc cử vị trí đứng đầu chính quyền Đài Loan hồi tháng 3/2008, nhưng sự can thiệp quân sự của Mỹ và nguy cơ xảy ra một cuộc xung đột quân sự với Đài Loan vẫn là mối quan tâm quân sự dài hạn lớn nhất của PLA. Một cuộc xung đột tiềm ẩn giữa hai bờ eo biển này sẽ buộc Trung Quốc tiến hành hiện đại hóa quân sự cho tới khi nào Bắc Kinh còn nghĩ rằng mất Đài Loan vĩnh viễn có thể hủy hoại nghiêm trọng uy tín chính trị của chế độ.

Các mối quan ngại trong khu vực: Với việc Trung Quốc can dự vào nhiều “điểm nóng” thế giới (như Triều Tiên, quần đảo Trường Sa (mà Trung Quốc gọi là Tây Sa), quần đảo Senkaku, Afghanistan và Pakistan), lãnh đạo Trung Quốc hy vọng tránh để sự bất ổn trong khu vực vượt qua biên giới của Trung Quốc và ảnh hưởng xấu tới sự phát triển kinh tế hoặc ổn định trong nước của mình. Nhưng những thay đổi trong các động lực an ninh khu vực – như các mối đe dọa có thể nhận thấy về khả năng Trung Quốc tiếp cận và khai thác các nguồn tài nguyên nước ngoài, hoặc tình trạng xâu xé bán đảo Triều Tiên – có thể dẫn tới những thay đổi trong phát triển quân sự và mô hình quân đội Trung Quốc, không tránh khỏi các hậu quả dây chuyền với các nước láng giềng.

Chiến lược tương lai

Ủy viên Quốc vụ Trung Quốc Đới Bỉnh Quốc hồi tháng 7/2009 đã xác định “các lợi ích sống còn” của nước này là đảm bảo hệ thống cơ sở và an ninh quốc gia, chủ quyền dân tộc và toàn vẹn lãnh thổ, phát triển kinh tế – xã hội bền vững và ổn định. Chiến lược hiện nay của Trung Quốc vẫn là nhằm quản lý môi trường bên ngoài để đảm bảo các điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế bên trong.

Tuy nhiên, đã xuất hiện nhiều bất đồng về quan điểm ngay trong nội bộ giới hàn lâm về việc làm thế nào Trung Quốc có thể hoàn thành các mục tiêu trên và làm tốt nhất trong khi không để xảy ra xung đột với các nước láng giềng hay với Mỹ.

Một số người ủng hộ cách quản lý truyền thống của cựu lãnh đạo có uy tín  của Trung Quốc hồi đầu những năm 1990 Đặng Tiểu Bình: “Bình tĩnh quan sát, giữ vững lập trường, bình tĩnh đối phó, che giấu khả năng và chờ cơ hội tốt; khiêm nhường và không bao giờ đòi xưng bá”.

Lời dạy này cho thấy quan điểm của ông Đặng là chính sách đối ngoại và chiến lược an ninh của Trung Quốc phải củng cố các lợi ích quốc gia cốt yếu là thúc đẩy phát triển trong nước bằng việc từ chối các tham vọng và tránh mọi ý định bá quyền, đồng thời bỏ ngoài tai những lời khuyến khích Trung Quốc đóng một vai trò tích cực hơn trong việc giải quyết các vấn đề khu vực và thế giới.

Tuy nhiên, một số người khác cho rằng cách tiếp cận hạn chế này không còn giá trị khi quyền lực của Trung Quốc lớn mạnh. Họ cho rằng Trung Quốc nên hợp tác tích cực với các tác nhân trong khu vực và với Mỹ để gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc và đảm bảo với các nước láng giềng cũng như các nước lớn ở xa hơn rằng sự nổi lên của Trung Quốc không gây ra mối đe dọa bất ổn cho an ninh của họ.

Những người khác nữa lại cho rằng Trung Quốc cần quyết đoán và cứng rắn hơn nhằm bảo vệ các lợi ích của mình bằng việc chống lại các âm mưu cản đường của Mỹ hoặc tầm ảnh hưởng của Washington trong quan hệ với các tác nhân như Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Qốc và các nước khác ở Đông Nam Á.

Một cuộc tranh cãi khác giữa các nhà lý luận quân sự và dân sự ở Trung Quốc là liệu PLA nên phát triển các khả năng mới nào để bảo vệ các lợi ích của Trung Quốc, ngoài những cách truyền thống để bảo vệ Trung Quốc khỏi các cuộc tấn công hay các sức ép, để ngăn cản Đài Loan độc lập, cũng như bảo vệ những đòi hỏi của Trung Quốc đối với chủ quyền lãnh thổ ở Biển Đông và nhiều nơi khác.

Chiến lược quân sự

Các nhà lý luận của PLA đã phát triển một nền tảng cải cách học thuyết với mục tiêu dài hạn là xây dựng một lực lượng có khả năng đấu tranh và chiến thắng “các cuộc chiến tranh cục bộ trong các điều kiện tin học hóa”. Dựa trên các kinh nghiệm quân sự của nước ngoài, như của Mỹ, Liên Xô và Nga, Trung Quốc đang thay đổi toàn bộ lực lượng vũ trang của mình.

Mức độ và quy mô của các cuộc cải cách này rất lớn và rộng. Tuy nhiên, PLA vẫn chưa thử nghiệm một cuộc tấn công hiện đại. Sự thiếu kinh nghiệm này khiến bên ngoài khó đánh giá đúng được quá trình biến đổi quân sự của Trung Quốc.

Chiến tranh trên biển: Sách trắng Quốc phòng năm 2008 mô tả Hải quân của PLA là một công cụ chiến lược, phát triển khả năng hoạt động tại “các vùng biển xa”. Hải quân PLA có ba nhiệm vụ chính: chống lại các cuộc tấn công trên biển, bảo vệ chủ quyền quốc gia, và đảm bảo các quyền liên quan đến biển.

Học thuyết của Hải quân PLA về các chiến dịch trên biển tập trung vào sáu chiến dịch tấn công và phòng vệ: bao vây, các đường viễn thông ngoài khơi, tấn công biển – đất liền, chống tàu, bảo vệ giao thông biển và bảo vệ căn cứ hải quân.

Chủ tịch Hồ Cẩm Đào gọi Trung Quốc là một “cường quốc biển” và chủ trương một “lực lượng hải quân nhân dân hùng mạnh” để “bảo vệ các quyền và lợi ích trên biển” của Trung Quốc. Các lãnh đạo dân sự khác và các quan chức hải quân, cũng như các tài liệu của chính phủ và tập san của PLA đều cho rằng sức mạnh chính trị và kinh tế của Trung Quốc phụ thuộc vào khả năng tiếp cận và sử dụng biển, và một lực lượng hải quân hùng mạnh cần phải bảo vệ khả năng này.

Dù ngày càng quan tâm hơn tới các nhiệm vụ biển xa, nhưng Hải quân Trung Quốc vẫn ưu tiên chuẩn bị cho các chiến dịch trong “chuỗi đảo đầu tiên và thứ hai” với trọng tâm là một cuộc xung đột tiềm ẩn với các lực lượng của Mỹ liên quan đến Đài Loan. Điều này sẽ vẫn còn đúng cho tới khi đạt được một nghị quyết về vấn đề Đài Loan mà Bắc Kinh chấp nhận được.

Chiến tranh trên mặt đất: Với chủ trương “quốc phòng năng động”, các lực lượng bộ binh được giao nhiệm vụ bảo vệ biên giới của Trung Quốc, đảm bảo sự ổn định trong nước và sự mở rộng quyền lực ra toàn khu vực. Lục quân của PLA đang chuyển đổi từ một lực lượng bảo vệ tĩnh trên 7 vùng quân sự nội địa, thành một lực lượng mang tính tấn công hơn, được tổ chức và trang bị cho các chiến dịch ở ngoại biên Trung Quốc.

Sách trắng Quốc phòng 2008 nói rằng các cuộc cải cách lục quân của Trung Quốc chủ yếu nhằm tạo ra các đơn vị “nhỏ và đa năng”, đồng thời tăng các khả năng tiến hành các “chiến dịch đất – không phối hợp, điều khiển từ xa, tấn công nhanh lẹ và các chiến dịch đặc biệt”. Các cuộc cải cách này dựa trên học thuyết của Nga và các chiến thuật quân sự của Mỹ. Từ tháng 8 – 9/2009, hơn 50.000 binh sĩ từ bốn khu vực quân sự riêng rẽ trên lãnh thổ Trung Quốc đã tham gia cuộc tập trận toàn quốc quy mô lớn đất tiên mang tên “Sải bước 2009”.

Chiến tranh trên không: Không quân Trung Quốc (PLAAF) đang chuyển đổi từ một lực lượng bảo vệ lãnh thổ giới hạn sang một lực lượng nhanh nhẹn và năng động hơn, có khả năng hoạt động ở vùng biển xa cả trong vai trò tấn công và phòng thủ, theo mô hình của các lực lượng không quân của Mỹ và Nga. Các khu vực tập trung bao gồm: đánh tấn công, bảo vệ vùng trời và tên lửa, cảnh báo sớm và do thám, chuyển động chiến lược.

PLAAF cũng có vai trò dẫn đầu trong chiến dịch “Chống không kích chung”. chiến dịch này mang bản chất phòng thủ chiến lược, nhưng lại ở cấp độ chiến thuật và chiến dịch, giới đến các cuộc tấn công vào các căn cứ và lực lượng hải quân của kẻ thù. Đây là bằng chứng cho thấy tính mập mờ giữa phòng thủ và tấn công trong học thuyết của PLA.

Chiến tranh trong không gian: Các chiến lược gia của PLA xem không gian là trung tâm để thực hiện cuộc chiến tranh tin học hóa hiện đại.

Tạp chí “Khoa học quân sự Trung Quốc” nói rằng chính trong không gian là nơi cuộc chiến tranh thời tin học sẽ đạt đến điểm cao nhất. Đặc biệt, các hệ thống thông tin, tình báo và định vị dẫn đường dựa vào không gian rất quan trọng để thiết lập và phối hợp các chiến dịch chung và chiến thắng cuộc chiến tranh hiện đại. Vì vậy, PLA đang xúc tiến mua công nghệ để cải thiện các khả năng trong không gian của mình.

Cùng lúc đó, Trung Quốc phát triển khả năng tấn công vào các tài sản (công cụ, máy móc hiện đại) của đối thủ trong không gian, thúc đẩy quân sự hóa không gian. Các tài liệu của PLA nhấn mạnh sự cần thiết của việc “phá hủy, làm hư hỏng và làm nhiễu các máy móc do thám của kẻ thù… và các vệ tinh thông tin”, hàm ý rằng các hệ thống kể trên, cũng như các vệ tinh dẫn đường và cảnh báo sớm, đều có thể trở thành mục tiêu tấn công để “chọc mù và đánh điếc kẻ thù”.

Chiến tranh điện tử mạng tích hợp: Các tài liệu của quân đội Trung Quốc nhấn mạnh việc nắm giữ ưu thế vượt trội về điện từ trong những pha đầu của một chiến dịch là nhiệm vụ đầu tiên cần làm để đảm bảo chiến thắng. Các nhà lý luận của PLA dùng cụm từ “chiến tranh điện tử mạng tích hợp” để chỉ việc sử dụng chiến tranh điện tử, các chiến dịch mạng máy vi tính và các cuộc tấn công động lực học nhằm phá hủy hệ thống thông tin chiến trường đang hỗ trợ cho các khả năng tấn công và chiến đấu của kẻ thù.

(Còn tiếp)

  • Quốc Thái dịch

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s