The Nation: Bất hòa (*) vì biên giới dầu vẫn tốt hơn là gây chiến

Robin Mills

05-04-2010

Đá  ngầm gây tai họa (Mischief Reef – Đá Vành Khăn) là cái tên thích hợp. Gần đây, khi trở về từ Đông Á, tình cờ tôi bay qua vùng đất nhỏ xíu này, không nơi nào có được 2 mét khi thuỷ triều lên.

Dường như chẳng có nghĩa gì, nhưng nó đã trở thành biểu tượng trong vấn đề tranh chấp biên giới ngày càng tăng ở các khu vực giàu dầu hỏa.

Đá Vành Khăn là một phần của quần đảo Trường Sa, một chuỗi đảo nhỏ mà các nước Trung Quốc, Đài Loan, Philippines, Malaysia, Brunei và Việt Nam đang tranh chấp. Năm 1988, 80 thuỷ thủ Việt Nam đã chết trong một trận chiến với Trung Quốc trên một số đảo. Năm 1995, Trung Quốc chiếm bãi Đá Vành Khăn, đầu tiên họ tuyên bố là xây dựng nơi trú ẩn cho ngư dân. Những ngư dân may mắn này bây giờ đang hưởng các tòa nhà ba tầng, các món ăn vệ tinh, một nơi cho máy bay trực thăng hạ cánh và những cây súng để bắn hạ máy bay.

Quần đảo Trường Sa là vùng có vị trí chiến lược quan trọng và là nơi có nhiều cá. Nhưng yếu tố quan trọng nhất trong việc tranh chấp mà có thể đoán được, đó là dầu. Khi nhu cầu sử dụng năng lượng ở châu Á gia tăng và sản xuất nội địa ngày càng không kịp, sở hữu các đảo như thế có thể giữ các tuyên bố về nguồn trữ dầu hỏa và khí đốt có tiềm năng lớn ở Biển Nam Trung Hoa (Biển Đông).

Với việc khai thác đi vào biên giới mới của các nước và vào vùng nước sâu hơn, một khi biên giới hàng hải học trở nên quan trọng.

Gần đây, những khám phá khổng lồ ở vùng nước sâu Ghana đã gây tranh cãi với nước láng giềng Bờ Biển Ngà. Nhiều nước có thể làm theo: chỉ có 7 trong số 33 biên giới ngoài khơi ở phía tây châu Phi được vẽ đúng. Theo Giáo sư Peter Phạm, giám đốc dự án châu Phi tại Uỷ ban Quốc gia về Chính sách Đối ngoại của Mỹ, một nhóm chuyên gia ở New York, nhận xét: “Nếu không chắc chắn, không ai đầu tư vào những nơi gần khu vực tranh chấp vì lo sợ mua phải một giấy phép không có giá trị”.

Những tranh chấp như thế thậm chí phổ biến hơn trong phần này của thế giới. Chẳng có gì ngạc nhiên khi một số quốc gia chia sẻ các vùng biển ở vịnh hẹp, đánh dấu các bán đảo và hòn đảo, và là nơi tập trung dầu mỏ lớn nhất trên hành tinh.

Nhiều mỏ ở Trung Đông, gồm những nơi tích tụ khí đốt lớn nhất thế giới, phần phía Nam do Iran làm chủ và khu mỏ phía Bắc thuộc sở hữu của Qatar, đã chia đôi hai nước. Cố gắng rút khí đốt ở những mỏ chia nhau như thế này quả là tốn kém và lãng phí.

Việc Iran chiếm giữ một giếng dầu của Iraq trong thời gian gần đây, giếng dầu mà sau nó họ đã nhanh chóng rút lui, là một tiếng vang đáng ngại về những tranh chấp trong quá khứ.


Trong cuộc chiến Iran – Iraq từ năm 1980-1988 và việc Iraqi xâm chiếm Kuwait năm 1990, tranh chấp biên giới đã được xem như là nguyên nhân, hoặc ít nhất là cái cớ. Hơn một triệu người phải bỏ mạng vì việc chiếm các mỏ dầu ở dưới cát sa mạc chuyển dịch và bên dưới con sông Shatt al-Arab uốn khúc.

907 người khác đã thiệt mạng trong Chiến tranh Falklands năm 1982, nơi mà việc khoan mỏ dầu gần đây của nước Anh đã làm cho Argentina lên án. Nhưng lần này người ta đã học được nhiều bài học như cố Thủ tướng Churchill nói: “Đối thoại vẫn tốt hơn chiến tranh” (**), và tranh chấp đang diễn ra thông qua các kênh ngoại giao.

Do biến đổi khí hậu nên băng tuyết ở Bắc cực tan ra, làm cho chúng ta dễ tiếp cận với dầu khí hơn, cũng như làm cho các chính trị gia tập trung tâm trí trong việc đòi chia sẻ chủ quyền. Năm quốc gia Bắc cực – Hoa Kỳ, Canada, Nga, Na Uy và Đan Mạch – đã gặp nhau hồi tuần trước, và biên giới cùng với sự thăm dò dầu khí là trọng tâm trong chương trình nghị sự.

Các trường hợp trên cho thấy tầm quan trọng của luật pháp quốc tế và đàm phán đa phương ngày càng cao trong việc giải quyết các vấn đề liên quan tới biên giới. Những tiến bộ qua việc lập bản đồ vệ tinh và phần mềm (software) về địa lý để giải quyết các câu hỏi có liên quan đến kỹ thuật.

Việc giải quyết một số tranh chấp ở châu Phi trong những năm gần đây có tiến triển tốt, và việc giải quyết ít nhất một biên giới ở Biển Nam Trung Hoa (Biển Đông) giữa Việt Nam và Indonesia. Dầu hỏa và khí đốt gần như được tìm thấy ngay lập tức trong khu vực.

Có thiện ý cũng rất quan trọng: khi tiềm năng của vùng Biển Bắc được thấy rõ trong thập niên 1960, các nước xung quanh chia nó ra với tốc độ đáng kể và bớt gay gắ́t hơn.

Sự có mặt của dầu hỏa hay hy vọng về việc có dầu ở đó, càng làm cho các cuộc đàm phán khó khăn. Mỗi bên nhận thức rõ những gì mà mình có thể phải nhượng cho bên kia. Các đối thủ của chính phủ và những người theo chủ nghĩa dân tộc trở về nhà, tất cả sẵn sàng trừng trị những kẻ đàm phán trong việc bàn giao một phần tài nguyên thiên nhiên quốc gia, như đã xảy ra với Tổng thống Ucraina, ông Viktor Yushchenko, sau khi ông đồng ý một thỏa thuận với Romania.

Một trọng tài trung lập giúp giảm bớt các vấn đề như thế. Tòa án Quốc tế vì Công lý ở Hague đã xử một số trường hợp, gồm vụ xung đột ở bán đảo Bakassi giữa Nigeria và Cameroon – đã được xử cho Cameroon thắng – và quần đảo Hawar tranh chấp giữa Bahrain và Qatar, và Bahrain đã thắng.

Ở các khu phát triển chung, dầu khí có thể được khai thác và chia sẻ với số lượng giới hạn trong khi chờ phán quyết cuối cùng về biên giới.

Điều này rút ngắn thời gian tranh cãi hàng thập niên và tránh cạnh tranh trong vấn đề khai thác. Khu trung lập Ả Rập Saudi-Kuwait, và vùng tranh nhau giữa Iran và Sharjah là hai ví dụ.

Cuối cùng, chủ nghĩa dân tộc quá khích không nên xen vào để quyền lợi được đánh giá một cách hợp lý. Niềm tự hào quốc gia trên một tảng đá cằn cỗi có thể kéo dài các mối quan hệ không thân thiện với láng giềng và ngăn cản sự đầu tư. Vào thời điểm có nhiều thách thức về kinh tế, căng thẳng trong khu vực và giá năng lượng tăng cao, các chính trị gia khắp thế giới nên cho thấy sự cấp bách trong việc giải quyết các phần cuối của vấn đề, và sẵn sàng thỏa hiệp và hợp tác.

Hàng tỷ thùng dầu thì quan trọng; nhưng quan trọng hơn là quần đảo Trường Sa và những tranh chấp tương tự sẽ không leo thang từ mối bất hòa trở thành chiến tranh.

Robin Mills là một nhà kinh tế năng lượng ở Dubai và là tác giả của cuốn sách “The Myth of Oil Crisis” – Huyền thoại về khủng hoảng dầu.

————-

(*) Mischief: trong bài, tác giả chơi chữ “mischief” vì nó vừa có nghĩa là mối bất hòa, điều phiền muộn…vừa có nghĩa “Đá Vành Khăn” khi đi với Reef.

(**) Câu nói của TT Churchill: “jaw-jaw is better than war-war” cũng là lối chơi chữ, “jaw-jaw” vần với “war-war”.

Người dịch: Ngọc Thu

Dịch từ: http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20100405/BUSINESS/704059877/1058&template=columnists

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s