Trung Quốc và Việt Nam: Bất đồng vì một quần đảo

Trung Quốc và Việt Nam: Bất đồng vì một quần đảo

Time

Ishaan Tharoor

14-01-2010

paracel protest

 

(Hình: Những người phản kháng hô khẩu hiệu trong cuộc tuần hành tại Hà Nội năm 2007 phản đối tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa đang tranh chấp trên Biển Đông)

 

Trong lĩnh vực tranh chấp về địa chính trị, quần đảo Hoàng Sa hoang vắng thì không thể so sánh với vùng núi Kashmir hay các thung lũng của dãy Gaza. Cả Trung Quốc và Việt Nam đều đòi chủ quyền quần đảo này, quần đảo bao gồm khoảng 30 vùng đất nhỏ trồi lên giữa biển Nam Trung Hoa (Biển Đông) với những cái tên tẻ nhạt như Đảo Cây (Woody Island) và Bãi Đá Ngầm Antelope. Không có ai sống ở đó, cũng không có bất kỳ bằng chứng nào cho thấy tài nguyên thiên nhiên có thể sinh lợi nằm bên dưới các vũng và các bãi đá ngầm này. Tuy nhiên, các chuyên gia nói rằng vào thời điểm khi nền kinh tế khu vực đang bùng nổ – và tình cảm dân tộc trỗi dậy – Hoàng Sa và quần đảo đang tranh chấp căng thẳng Trường Sa nằm xa hơn về phía nam, vẫn là một điểm nóng trong phần này của thế giới, nơi mà cân bằng quyền lực có truyền thống nghiêng hẳn về phía Trung Quốc.

 

Căng thẳng bùng nổ xảy ra gần đây nhất là vào hồi tuần trước, khi chính phủ Trung Quốc tuyên bố sẽ bắt đầu phát triển khu du lịch cao cấp ở một vài khu vực thuộc quần đảo Hoàng Sa là một phần của một kế hoạch đầy tham vọng mới nhất để thu hút khách du lịch từ khắp nơi trên thế giới đến đảo Hải Nam, một tỉnh là hòn đảo của Trung Quốc nằm ngoài khơi cạnh bờ biển phía nam. Nhưng trong khi những người lên kế hoạch đang mơ tưởng đến việc tạo ra một Hawaii của Trung Quốc – với nước trong vắt ở quần đảo Hoàng Sa sẽ là tiềm năng cho một điểm đến sang trọng của những người thợ lặn – đề xuất bị rò rỉ đã làm cho Hà Nội nổi giận gần như ngay lập tức. Trung Quốc trên thực tế đã giữ quyền kiểm soát quần đảo này kể từ khi đã chiếm hữu toàn bộ bằng pháo hạm vào năm 1974, nhưng Việt Nam đã kiên quyết bám giữ nó qua những tuyên bố có chủ quyền lâu dài trên quần đảo. Ngày 4 tháng 1, phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam nói rằng khách du lịch Trung Quốc lặn qua vùng thuộc quần đảo Hoàng Sa là “vi phạm nghiêm trọng chủ quyền Việt Nam”. Các quan chức Trung Quốc bác bỏ những lời phản đối của Việt Nam, nói rằng đây hoàn toàn là vấn đề thuộc quyền phát triển kinh tế của riêng Trung Quốc [nghĩa là Trung Quốc xem quần đảo này là của mình, không phải là quần đảo đang tranh chấp với VN – chú thích của người dịch].

 

Vụ cãi nhau  này có thể xem là nhỏ so với các sự cố trong quá khứ – hai nước đã đánh nhau trong cuộc chiến biên giới đẫm máu vào năm 1979, và năm 1988 một trận hải chiến gần quần đảo Trường Sa đã giết chết 70 thủy thủ Việt Nam. Nhưng điều này xảy đến giữa lúc Trung Quốc phát triển vững chắc trong khu vực. Raft Emmers, chuyên gia về biển Nam Trung Hoa và Phụ tá Giáo sư của Trường Nghiên cứu Quốc tế Singaprore S. Rajaratnam, nói rằng việc phát triển khu du lịch của Trung Quốc là bước đầu “để tuyên bố chủ quyền của nó trên những hòn đảo này như thể là một việc đã rồi”. Các nhà quan sát Việt Nam chỉ ra những căng thẳng trong việc leo thang kể từ khi Trung Quốc hoàn thành một căn cứ tàu ngầm chiến lược trên đảo Hải Nam năm 2007, chỉ hơn 124 dặm (200 km) về phía đông từ bờ biển Việt Nam. Căn cứ này cho phép Bắc Kinh điều khiển sức mạnh của nó không chỉ ở sân sau của mình mà còn vươn ra tới tận vùng biển Thái Bình dương và Ấn Độ dương. Năm ngoái, Trung Quốc đã bắt giữ 25 ngư dân Việt Nam khi họ đến gần Hoàng Sa, những người này đã được thả ra chỉ sau vài tuần khi các cuộc biểu tình xảy ra tại Việt Nam. Quan chức Trung Quốc cũng bị cáo buộc là đã gây áp lực lên các công ty dầu khí đa quốc gia tránh ràng buộc các thoả thuận với Hà Nội để khai thác các nguồn tài nguyên trên biển Nam Trung Hoa, hoặc Việt Nam gọi là Biển Đông.

 

(Xem thêm các hình ảnh cuộc chiến tranh biên giới giữa Việt Nam – Trung Quốc)

Cảm giác đau nhói của Việt Nam ở chỗ nhiều người xem đây như là sự xâm lấn của Trung Quốc, điều này đã dẫn tới việc Hà Nội tăng cường khả năng hải quân của mình. Tháng trước, họ đã ký một thoả thuận trị giá 2 tỷ đô la với Mạc Tư Khoa để mua 6 tàu ngầm loại Kilo của Nga. Chính phủ cũng xây dựng các kế hoạch cải thiện các hoạt động quốc phòng vùng ven biển và để bảo vệ tốt hơn những đội tàu đánh cá của Việt Nam. Tuy nhiên, xem xét độ lớn và sự giàu có của Trung Quốc thì không có gì để nói đến cuộc chạy đua vũ trang trong khu vực. “Việt Nam khó tránh khỏi sự bạo ngược về địa lý. Nó giống như một tỉnh cỡ trung bình của Trung Quốc”, ông Carl Thayer, một chuyên gia về quân sự của Việt Nam thuộc Học viện Quốc phòng Úc nói. “Nếu con voi thật sự quyết định di chuyển thì người Việt Nam sẽ bị nghiền nát”.

 

Mở ra xung đột, dĩ nhiên, có vẻ không đúng với vị thế về việc hội nhập kinh tế trong khu vực Đông Nam Á. Mối quan hệ giữa Việt Nam – Trung Quốc trong hầu hết mọi vấn đề đều tốt đẹp như chưa từng có. Nhưng các nhà quan sát đang lo ngại rằng chính phủ của hai nước vẫn chưa đưa ra một cách hiệu quả để phân xử trong việc tranh chấp hàng hải này. Năm 2002, Trung Quốc đã ký một quy tắc ứng xử với Hiệp hội các nước Đông Nam Á (ASEAN), trong đó có Việt Nam là thành viên, cam kết kiềm chế các hoạt động có thể gây mất ổn định đối với hiện trạng ở vùng biển Nam Trung Hoa (Biển Đông). Rất ít bên giữ đúng tinh thần trong bản thỏa thuận. Quần đảo Trường Sa, một nhóm các đảo lớn hơn nhiều so với Hoàng Sa, mà các nước đòi chủ quyền như Trung Quốc, Việt Nam, Philippines, Malaysia, Brunei và vùng lãnh thổ Đài Loan, tương tự như trên một bàn cờ có trò chơi may rủi với các vùng lãnh thổ giành giật hỗn độn qua nhiều năm trong một cuộc tranh giành đất đai và ảnh hưởng. Malaysia đã thiết lập một khu du lịch lặn trên một trong những các bãi đá ngầm riêng của mình, trong khi hầu hết các quốc gia khác có các lực lượng quân sự trên các đảo của mình. “Mô hình ASEAN ít nhiều trở nên vô dụng”, ông Simon Shen, một giáo sư thuộc ngành quan hệ quốc tế tại Đại học Trung Quốc ở Hồng Kông nhận định. “Cuộc đàm luận chính thức là [cho các quốc gia tuyên bố chủ quyền] cùng phát triển [trên những hòn đảo], nhưng điều này gần như không thể cho những người theo chủ nghĩa dân tộc xúi giục tranh chấp.

 

Đặc biệt, Tại Trung Quốc và Việt Nam, những người theo chủ nghĩa dân tộc đã gây áp lực với chính phủ của họ rằng phải giữ vững các vấn đề về chủ quyền. Cả hai bên đã lôi ra bằng chứng lưu trữ, được cho là có liên quan tới các cụm đá không có người sống ở ngoài biển khơi đến sự vinh quang của các triều đại cổ xưa và các vị hoàng đế. Với Hà Nội, vấn đề trở nên đặc biệt nhạy cảm vì liên quan tới những người bất đồng chính kiến – từ các nhà sư theo đạo Phật đến các nhà hoạt động phản đối khai thác mỏ bô xít – đã đưa ra nguyên nhân về các quần đảo, cáo buộc Đảng Cộng sản cầm quyền bán cho Trung Quốc qua hành động thoả thuận ngầm. “Lãnh đạo Việt Nam đang như một ngọn nến bị đốt cháy từ cả hai đầu”, ông Thayer nói. “Họ phải cân bằng tình hình thực tế chống lại sự nảy sinh do tình cảm dân tộc và hy vọng họ không không bị đốt cháy”.

 

Đi trên sợi dây xiếc bị mất thăng bằng như thế đối với Hà Nội – cũng như các chính phủ khác có tuyên bố chủ quyền trên các quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa –  phải đo lường mọi hành động của họ một cách thận trọng. “Nguy cơ thực sự tại Biển Nam Trung Hoa (tức Biển Đông) là một sự tính toán sai lầm có thể dẫn đến các cuộc giao tranh và một cuộc đụng độ giữa các lưc lượng” ông Emmers nhận xét. Trong khi dấu hiệu của sự hợp tác ít có ý nghĩa, hầu hết chỉ mong đợi là ngầm củng cố lợi ích – bao gồm việc tiếp tục mở rộng kinh tế của Trung Quốc lên quần đảo Hoàng Sa. Làm thế nào ván cờ này kết thúc có thể có nhiều sự phân chia rộng hơn là việc quân đội của Trung Quốc mở rộng quyền lực và ảnh hưởng trong những thập niên sắp tới. “Đây là một cuộc phô diễn thú vị về sức mạnh hải quân của Trung Quốc trong tương lại sẽ như thế nào, và không chỉ ở vùng biển Nam Trung Hoa (tức Biển Đông),” ông Emmers kết luận.

 

Dịch từ: http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1953039,00.html

Người dịch: N.T.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s